Mustafa Kemal Atatürk ile Gaziantep arasında, Millî Mücadele yıllarına dayanan özel bir bağ vardır. Atatürk, Anteplilerin işgale karşı verdiği destansı direnişi yakından izlemiş ve her fırsatta övmüş; 26 Ocak 1933'teki Gaziantep ziyaretinde ise şehrin Bey Mahallesi nüfusuna resmî olarak kaydedilmiştir. Bu sayfa, Atatürk'ün Gaziantep'le kurduğu ilişkiyi, ziyaretini, şehir için söylediklerini ve resmî nüfus kaydını kaynaklara dayalı biçimde ele alır.
Gaziantep'in işgale karşı verdiği mücadelenin ayrıntıları için Antep Savunması sayfamıza, şehrin binlerce yıllık tarihinin tamamı için ise Gaziantep Tarihi sayfamıza göz atabilirsiniz.
Atatürk'ün Antep Savunması'na Bakışı
Atatürk, Millî Mücadele yıllarında Anteplilerin düşman karşısındaki yiğitçe direnişini coşkuyla takip etmiş; bu kahramanlığı çeşitli vesilelerle yüceltmiştir. Antep'in, kendi imkânlarıyla aylarca süren bir kuşatmaya direnmesi, güney cephesindeki mücadelenin moral kaynaklarından biri olmuştur. Şehre "Gazi" unvanının verilmesi de bu direnişin Ankara'daki Büyük Millet Meclisi tarafından nasıl bir saygıyla karşılandığını gösterir.
26 Ocak 1933: Atatürk'ün Gaziantep Ziyareti
Atatürk, 1933 yılının Ocak ayında çıktığı uzun yurt gezisinde Adana'nın ardından Gaziantep'e geçti ve 26 Ocak 1933'te şehri ziyaret etti. Ziyaret, halkın büyük coşkusuyla karşılandı. Dönemin valisi ve belediye başkanı ile il meclisi, Antep'in kahramanlığına duydukları saygının bir nişanesi olarak Atatürk'e şehrin hemşehriliğini sunmayı ve onu kentin nüfusuna kaydetmeyi teklif etti.
Bey Mahallesi'ne Resmî Nüfus Kaydı
Atatürk, 1881'de Selânik'te doğmuştur. 26 Ocak 1933 ziyaretinde ise kendi rızasıyla, şehrin tarihî Bey Mahallesi nüfusuna resmî olarak kaydedilmiştir. Pek çok şehrin Atatürk'e yalnızca fahri (onursal) hemşehrilik verdiği bilinir; Gaziantep'in farkı ise bu kaydın resmî olmasıdır. Bu nedenle Atatürk'ün resmî nüfus kütüğü bugün de Gaziantep'te, Bey Mahallesi'nde yer alır.
Atatürk'ün bu resmî nüfus kaydına ait belge, bugün Gaziantep'teki Atatürk Anı Müzesi'nde korunmaktadır. Şehir, bu bağı bir gurur kaynağı olarak nesilden nesle taşımaktadır.
Atatürk'ün Antep İçin Söyledikleri
Atatürk'ün, Anteplilerin kahramanlığı hakkında söylediği aktarılan sözler, şehrin hafızasında özel bir yer tutar:
"Ben Gazianteplilerin gözlerinden nasıl öpmem ki, onlar Antep'i kurtardıkları gibi Türkiye'yi de kurtardılar."— Mustafa Kemal Atatürk
"Antep güzel şehir, Gaziantepliler vatanperver, cesur ve çok çalışkandır. Bu şehir her şeye layıktır."— Mustafa Kemal Atatürk
"Bu tek Türk şehri, hiçbir yerden maddi yardım görmeksizin kendi kahramanlığı ile kendini kurtardı ve Gazi unvanına bihakkın liyakat kesbetti. Gazi Anteplileri, o gün olduğu gibi bugün dahi derin hürmetle takdir ederim."— Mustafa Kemal Atatürk
"Türküm diyen her şehir, her kasaba ve en küçük Türk köyü, Gazianteplileri kahramanlık misali olarak alabilirler."— Mustafa Kemal Atatürk
Bu sözler, Atatürk'ün Antep direnişine duyduğu saygıyı ve şehirle kurduğu duygusal bağı yansıtır.
Kaynaklar
- Atatürk'ün Antep direnişine ve şehre dair sözleri için: Mustafa Can, "Antep'in İşgali ve Kurtuluşu", Millî Mücadele'nin Yerel Tarihi, Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA), doi:10.53478/TUBA.978-625-8352-66-5.ch05.
Sıkça Sorulan Sorular
Atatürk Gaziantep'e ne zaman geldi?
Atatürk, 1933 yılındaki yurt gezisinde Adana'nın ardından Gaziantep'e geçerek şehri 26 Ocak 1933'te ziyaret etmiştir.
Atatürk Gaziantep doğumlu mu? Neden Gaziantep nüfusuna kayıtlı?
Hayır; Atatürk 1881'de Selânik'te doğmuştur. 26 Ocak 1933 ziyaretinde kendi rızasıyla Gaziantep'in Bey Mahallesi nüfusuna resmî olarak kaydedilmiştir. Pek çok şehrin verdiği fahri hemşehrilikten farklı olarak Atatürk'ün resmî nüfus kütüğü Gaziantep'tedir; bu, doğum yeri olduğu anlamına gelmez.
Atatürk Antep için ne dedi?
Atatürk'ün Anteplilerin kahramanlığı için söylediği aktarılan en bilinen söz şudur: "Ben Gazianteplilerin gözlerinden nasıl öpmem ki, onlar Antep'i kurtardıkları gibi Türkiye'yi de kurtardılar."
Atatürk Antep'in "Gazi" unvanını nasıl değerlendirdi?
Atatürk'ün, Antep'in hiçbir yerden maddi yardım görmeden yalnızca kendi kahramanlığıyla kendini kurtardığını ve "Gazi" unvanını bihakkın hak ettiğini ifade ettiği aktarılır.
Atatürk'ün Gaziantep'le bağı neden özeldir?
Hem Antep Savunması'nı her fırsatta övmesi hem de 26 Ocak 1933'te kendi rızasıyla şehrin Bey Mahallesi nüfusuna resmî olarak kaydedilmesi, bu bağı pek çok şehirden ayırır.